प्रदेश सरकार सामाजिक विकास मन्त्रालय गण्डकी प्रदेश, पोखरा, नेपाल
२०७७ फाल्गुण १६ गते आइतबार

अस्पताल विकास तथा चिकित्सा सेवा महाशाखा

यस महाशाखाका कार्यहरु :

पछिल्लो अपडेट: २०७६ चैत्र १८ गते मंगलबार

यस महाशाखाबाट सम्पादन गरिने मुख्य मुख्य कार्यहरुमा चिकित्सा सेवा, औषधीजन्य व्यवस्थापन, आयुर्वेद तथा बैकल्पिक चिकित्सा, रोग नियन्त्रण तथा अनुसन्धान एवं इपिडिमियोलोजी तथा महामारी नियन्त्रण कार्यहरु पर्दछन । महाशाखाबाट सम्पादन हुने कार्यहरु योजनाबद्ध, व्यवस्थित र समन्वयात्मक तरिकाले सम्पादन गरी गुणस्तरिय प्रतिफल प्राप्त गर्नु महाशाखाको मुल लक्ष्य रहनेछ । यस महाशाखा अन्तर्गतका कार्यहरु तल प्रस्तुत गरिएको छ ।

चिकित्सा सेवासँग सम्वन्धित कार्यहरुः

  • सरकारी अस्पताल, नीजि स्वास्थ्य संस्था, मेडिकल कलेज, प्रयोगशाला सेवा, रेडियोलोजी, इमेजिङ सेवा लगायतका सेवाहरु सम्वन्धी नीति, रणनीति, मापदण्ड निर्धारण तथा कार्यान्वयनको अनुगमन र मुल्याकंन गर्ने ।
  • राष्ट्रिय तथा प्रादेशिक मापदण्ड अनुरुप नीजि अस्पताल, निदान केन्द्र, उपचार केन्द्र र अन्य स्वास्थ्य संस्था तथा प्रयोगशालाको दर्ता, सञ्चालन अनुमति, नविकरण र नियमन गर्ने ।
  • स्वास्थ्य स्वा सम्वन्धी प्रदेश स्तरीय प्राज्ञिक, व्यवासायिक र पेशागत सघंसस्थाको दर्ता, सञ्चालन अनुमति र नियमन गर्ने ।
  • स्वास्थ्य संस्थाजन्य फोहोर मैला व्यवस्थापन सम्वन्धी मापदण्ड निर्धारण, कार्यान्वयन र नियमन
    गर्ने ।
  • स्वास्थ्य निर्देशनालय, आपूर्ति केन्द्र, तालिम केन्द्र, रिफरेन्स ल्याव, सरकारी तथा नीजि अस्पताल, स्वास्थ्य संस्थाहरुको अनुगमन, मुल्याकंन र नियमन गर्ने ।
  • सामाजिक स्वास्थ्य सुरक्षा कार्यक्रम (विपन्न नागरिक उपचार कोष, लक्षित वर्गलाई तोकिएका अस्पतालबाट प्रदान गरिने निशुल्क सेवा, कडा रोग सम्वन्धी कार्यक्रम, एकद्बार संकट व्यवस्थापन केन्द्र) प्रभावकारी सञ्चालन र व्यवस्थापनका लागि समन्वय, अनुगमन र मुल्याकंन गर्ने ।
  • प्रदेशस्तरमा आवश्यक पर्ने स्वास्थ्य सेवाको उपचारात्मक, पुनर्स्थापनात्मक तथा प्रशासक स्वास्थ्य सेवाको व्यवस्थापन गर्ने ।
  • राष्ट्रिय/अन्तर्राष्ट्रिय सरकारी तथा गैर सरकारी संस्थाहरुसँग समन्वय र सहकार्य गर्ने ।
  • स्वास्थ्य सम्वन्धी विषयहरुमा अन्तरप्रदेश र निकायगत सहकार्य र समन्वय गर्ने ।
  • राष्ट्रिय तथा प्रादेशिक मापदण्ड अनुरुप स्वास्थ्य सेवा सम्वन्धी भौतिक पूर्वाधार विकास तथा व्यवस्थापनमा सहयोग गर्ने ।
  • चिकित्सा सेवासँग सम्वन्धित अन्य कार्यहरु गर्ने ।

औषधीजन्य व्यवस्थापन सम्वन्धित कार्यहरुः

  • संघ र स्थानीय तहसँग समन्वय गरी प्रदेश र स्थानिय तहमा भएका स्वास्थ्य संस्थामा आवश्यक ‍औषधीको वार्षिक प्रक्षेपण, खरीद तथा व्यवस्थापन गर्ने ।
  • औषधी निगरानी (Pharmacovigilance), औषधिको उचित प्रयोग र सूक्ष्मजीव निरोधक प्रतिरोध (Antimicrobial Resistance) न्यूनीकरणका लागि अनुगमन, नियमन र विभिन्न सचेतनामूलक कार्यकमहरू गर्ने गराउने ।
  • राष्ट्रिय मापदण्डबमोजिम औषधीजन्य तथा स्वास्थ्य प्रविधि सम्बन्धी सामग्रीको उत्पादन तथा संचय, अधिकतम खुद्रा मूल्य निर्धारण, अन्तिम बिसर्जन, गुणस्तर तथा मापदण्ड निर्धारण र त्यस्ता सामग्री उत्पादन गर्ने उद्योगको दर्ता, सञ्चालन, अनुमति र नियमन गर्ने ।
  • औषधी व्यवस्थापनका लागि सूचना प्रणाली व्यवस्थापन गर्ने ।
  • औषधिजन्य व्यवस्थापनका अन्य कार्यहरु गर्ने ।

आयुर्वेद तथा बैकल्पिक चिकित्सा सम्वन्धित कार्यहरुः

  • आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्सा सेवासम्बन्धी प्रदेशस्तरीय प्राज्ञिक, व्यवसायिक र पेशागत सङ्घसंस्थाहरुको दर्ता, सञ्चालन अनुमति र नियमन गर्ने ।
  • राष्ट्रिय मापदण्डअनुरूप आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्सा अस्पताल, पञ्चकर्म सेन्टर, नर्सिङ होम, उपचार केन्द्र, हेल्थ क्लब, स्पा आदिको  दर्ता, सञ्चालन अनुमति र नियमन गर्ने ।
  • प्रदेशस्तरमा उपलब्ध जडिबुटीहरुको पहिचान, संरक्षण, सम्बर्द्धन, प्रशोधन, आयआर्जन सम्बन्धी कार्यहरु गर्ने/गराउने ।
  • नसर्ने रोग नियन्त्रण तथा व्यवस्थापनका लागि योगा तथा जीवन शैलिव्यवस्थापन सम्बन्धी कार्यहरु गर्ने/गराउने ।
  • आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्सासंग सम्वन्धीत अन्य कार्यहरु गर्ने ।

इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण सम्वन्धित कार्यहरुः

(क) रोग नियन्त्रण तथा अनुसन्धान

  • कीटजन्य रोगहरू, क्षयरोग, कुष्ठरोग, एच्.आई.भी. एड्स तथा यौनजन्य रोगहरू र पशुपङ्क्षीजन्य रोगहरुको रोकथाम, नियन्त्रण, निवारणका लागि वार्षिक योजना तथा बजेट तर्जुमा गर्ने ।
  • रोग नियन्त्रण तथा निवारणका कार्यक्रम र क्रियाकलापहरूको समन्वय, अनुगमन, सुपरिवेक्षण र मूल्याङ्कन गर्ने ।
  • स्वास्थ्य सम्बन्धी अनुसन्धान, सर्भे, सर्भिलेन्स, अन्वेषण गर्ने गराउने ।
  • रोग नियन्त्रण तथा निवारणका कार्यक्रमको विस्तार र गुणस्तर अभिवृद्धिका लागि स्वास्थ्य संस्था र जनशक्तिको क्षमता अभिवृद्धि गर्ने ।
  • औषधी व्यवस्था शाखामार्फत् आवश्यकताअनुसार स्वास्थ्य संस्थाहरूमा ASV (Anti Snake Venom) र ARV (Anti Rabies Vaccine) लगायत अन्य औषधी, उपकरण उपलब्ध गराउने व्यवस्था गर्ने।
  • रोग नियन्त्रण तथा निवारणमा सम्बद्ध राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय निकाय तथा सरोकारवालाहरूसँग समन्वय गरी स्रोत परिचालन तथा अनुगमन गर्ने ।
  • रोग नियन्त्रण, निवारण र उन्मूलनको अभियानमा नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्ने ।
  • संघ तथा स्थानीय तहसँग समन्वय गरी महामारीजन्य रोगहरूको निगरानी (Surveillance) गर्ने ।
  • रोग नियन्त्रण तथा अनुसन्धानसग सम्वन्धीत अन्य कार्यहरु गर्ने ।

(ख) इपिडिमियोलोजी तथा महामारी नियन्त्रणः

  • संघ तथा स्थानीय तह सँग समन्वय तथा सहकार्य गरी इपिडिमियोलोजी तथा महामारी व्यवस्थापन गर्ने ।
  • प्रादेशिक स्वास्थ्य आपतकालीय कार्यसञ्चालन केन्द्रलाई प्रभावकारी रूपमा परिचालन गर्न सङ्घसँग समन्वय गरी आवश्यक बजेट, जनशक्ति, प्रविधि, सूचना प्रणाली, औषधी तथा अन्य सामग्रीको बफर स्टक आदिको व्यवस्था गर्ने ।
  • महामारीजन्य रोग नियन्त्रणका लागि द्रुत प्रतिकार्य टोली परिचालन गरी व्यवस्थापन गर्ने।
  • महामारी नियन्त्रण र प्राकृतिक प्रकोप पूर्वतयारी तथा व्यवस्थापन गतिविधिको अनुगमन, सुपरिवेक्षण गर्ने । 
  • प्राकृतिक प्रकोपपश्चात् विस्थापित समुदायमा रोग फैलिन नदिन स्थानीय तहसँग समन्वय र सहकार्य गरी प्रतिकारात्मक, उपचारात्मक र पुनर्स्थापनात्मक सेवा प्रवाहका लागि व्यवस्था गर्ने/गराउने
  • प्रादेशिक कन्टिन्जेन्सी योजना तयारी गर्ने र प्रत्येक स्थानीय तहमा कन्टिन्जेन्सी योजना तयारीका लागि सहजीकरण गर्ने ।
  • इपिडिमियोलजी तथा रोग नियन्त्रणसंग सम्वन्धित अन्य कार्यहरु गर्ने ।
  • नर्सिङ सेवा व्यवस्थापन गर्ने ।